Zonder kachel win je toch weken op het buitenseizoen
Zonlicht is in een onverwarmde kas de enige warmtebron, en dat is genoeg om eerder te zaaien en later door te oogsten dan buiten. Voor wie het groeiseizoen wil oprekken zonder een kachel te installeren, is dit een goede tussenstap. Bij strenge vorst zakt de temperatuur in de kas soms net zo hard als buiten, dus voor gewassen die het hele jaar warmte nodig hebben is een onverwarmde kas niet genoeg.
Twijfel je tussen een koudeframe, een plastic tunnel en een vaste onverwarmde kas? Ze verschillen vooral in prijs en in wat ze ’s winters aankunnen.
- Koudeframe: de goedkoopste en kleinste optie. Handig om jonge planten af te harden, maar met weinig loop- en teeltruimte.
- Plastic tunnel: richtprijs ongeveer €75 tot €250, prijspeil 2026. Snel opgebouwd en geschikt voor tijdelijke bescherming, maar niet gemaakt om gewassen de hele winter te laten doorstaan.
- Vaste onverwarmde kas: richtprijs vanaf ongeveer €300 tot €900 voor een eenvoudige uitvoering, en €2.500 tot €6.000 of meer voor een polycarbonaat serre, prijspeil 2026. Deze houdt winterharde bladgewassen goed door de winter. Wil je ook vruchtgroenten of kuipplanten laten overwinteren, dan is net iets meer isolatie of een minimale verwarming nodig; verderop lees je waarom dat dan strikt genomen geen zuiver onverwarmde kas meer is.
Wil je vooral in het vroege voorjaar voorzaaien, dan volstaat een tunnel. Wil je ook in de kern van de winter blad blijven oogsten, dan weegt de meerprijs van een vaste kas op tegen de betere isolatie. Twijfel je welke afmeting daarbij past? Bekijk de maatwijzer voor tuinkassen.
Maandkalender: wat je per maand kunt telen
In de kas loopt het tuinjaar niet gelijk met de kalendermaand buiten: door de extra warmte kun je er een paar weken eerder mee starten en later mee doorgaan. Dit is een algemene richtlijn. Het exacte moment hangt af van je regio, het gekozen ras en hoe zonnig je kas ligt.
Januari en februari: kiemplanten voortrekken, blad oogsten
- Zaaien: tegen eind februari de eerste radijs en spinazie, als de kas al voldoende licht vangt.
- Planten: in het najaar opgekweekte sla- en spinazieplantjes zet je nu pas echt aan de groei.
- Oogsten: veldsla, spinazie, snijbiet en boerenkool die de winter in de kas hebben doorstaan.
Maart en april: het voorjaar start onder glas
- Zaaien: sla, radijs, wortel, biet en kruiden als peterselie en bieslag rechtstreeks in de kasgrond, plus tomaat, paprika en komkommer in kweekpotjes.
- Planten: jonge kool- en slaplanten gaan de kasgrond in.
- Oogsten: de laatste winterse bladgewassen en de eerste radijs.
Mei en juni: warmteminnende gewassen krijgen ruimte
- Zaaien: bonen, courgette en komkommer, zodra de kans op nachtvorst voorbij is.
- Planten: de voorgetrokken tomaat, paprika, aubergine en komkommer gaan nu in de kasgrond of naar buiten.
- Oogsten: sla, radijs en de eerste kruiden.
Juli en augustus: hoofdoogst en een tweede zaaironde
- Zaaien: een tweede ronde sla, andijvie, boerenkool en veldsla voor de winteroogst.
- Planten: herfst- en winterkool.
- Oogsten: tomaat, courgette, komkommer, paprika en bonen.
September en oktober: winterteelt voorbereiden
- Zaaien: veldsla, spinazie en winterpostelein voor de winter.
- Planten: de laatste slaplantjes en overwinterende ui en knoflook.
- Oogsten: de laatste tomaten en courgettes, pompoen en de eerste winterkool.
November en december: kas winterklaar, rustperiode
- Zaaien en planten: nauwelijks. De kas winterklaar maken en bij vorst afdekken met vliesdoek heeft nu voorrang.
- Oogsten: boerenkool, spinazie, veldsla en snijbiet, de winterharde bladgewassen die tegen lichte vorst kunnen.
Zo warmt een onverwarmde kas op, en dit betekent “onverwarmd” precies
Zonlicht valt overdag door het kasdek en warmt de lucht en de bodem in de kas op, dat is het hele mechanisme achter een onverwarmde kas. Een deel van die warmte blijft ’s nachts vastzitten in de lucht en de bodem, waardoor de kas op de meeste avonden een paar graden warmer blijft dan de tuin erbuiten. Bij strenge vorst werkt dat averechts: dan kan de temperatuur in de kas juist sneller dalen dan buiten, omdat de stilstaande lucht binnen weinig vocht bevat om warmte vast te houden.
De term “onverwarmd” is preciezer dan hij lijkt. Een echte koude kas, zonder enige vorm van verwarming, blijft onder de 12 °C en is alleen bruikbaar in de vorstvrije maanden. Wil je een minimale nachttemperatuur van 4 tot 7 °C garanderen, de zogeheten matig koude kas, dan is er altijd wat extra isolatie of een minimale vorm van verwarming nodig. Strikt genomen is dat dan geen zuiver onverwarmde kas meer.
Een kas beschermt niet automatisch tegen vorst
Vorst dringt ook door tot binnen de kas, dus bescherming blijft nodig. Doordat de lucht er stilstaat, kan de temperatuur bij strenge vorst zelfs sneller zakken dan in de open tuin. Bij lichte vorst helpt het om planten af te dekken met vliesdoek of noppenfolie: dat houdt net genoeg warmte vast om het verschil te maken. Bij stevige vorst, ruim onder nul, loop je ook binnen in de kas risico.
Jonge zaailingen en warmteminnende vruchtgroenten zoals tomaat en paprika bevriezen het snelst en sterven daarna af. Ook waterleidingen en regentonnen in de kas lopen risico op vorstschade door stilstaand water: tap ze voor de winter leeg. De winterharde bladgewassen uit de kalender hierboven verdragen lichte vorst juist prima, dus die hoef je niet bij elke nachtvorst af te dekken.
Boerenkool, veldsla en spinazie: de beste keuze voor winterteelt zonder verwarming
Boerenkool, veldsla en spinazie verdragen lichte vorst goed en zijn daarom de beste keuze voor winterteelt in een onverwarmde kas. Vruchtgroenten zoals tomaat en paprika zijn hier juist ongeschikt voor: zij bevriezen ook binnen de kas, zoals hierboven al beschreven.
Voor deze winterharde bladgewassen hoef je niet meteen te investeren in een volledig winterklaar gemaakte, goed geïsoleerde kas. Eenvoudige bescherming met vliesdoek of noppenfolie tegen vorstpieken is voor juist deze groep vaak al voldoende. Wil je daarnaast ook vruchtgroenten of kuipplanten door de winter krijgen, dan heb je net iets meer isolatie of een minimale verwarming nodig: dat maakt van je kas een matig koude kas in plaats van een zuiver onverwarmde kas.
Voorzaaien in potjes werkt beter voor warmteminnende gewassen
Voor tomaat, paprika, courgette en komkommer werkt voorzaaien in kweekpotjes beter dan direct zaaien in de kasgrond. De kas dient dan als beschutte kweekruimte, waar de kiemplanten alvast op krachten komen voordat ze de kou van een koudere kasgrond of de buitenlucht aankunnen.
Winterharde en koudetolerante gewassen zoals sla, spinazie, radijs en erwten kun je juist wel rechtstreeks in de kasgrond zaaien. Ze kiemen ook bij lagere bodemtemperaturen en hebben de bescherming van voorzaaien niet nodig. Zodra de kans op nachtvorst voorbij is, kunnen de voorgetrokken planten naar hun definitieve plek in de kas of daarbuiten.
Ook buiten de zomer moet je de kas ventileren
Dezelfde zon die de kas ’s winters opwarmt, kan hem in het vroege voorjaar en het najaar op heldere dagen ook te heet maken voor de planten. Ventileren is dus niet alleen een zomers aandachtspunt: zet op zonnige dagen ramen of deuren open, ook als het de nacht ervoor nog gevroren heeft.
Goede ventilatie helpt meteen tegen een tweede probleem: een hoge luchtvochtigheid in een afgesloten kas werkt schimmelziekten zoals meeldauw en botrytis in de hand. Daar zit een spanning in met de vorstbescherming van hierboven: hoe meer je de kas afdekt en dichthoudt tegen de kou, hoe vochtiger en schimmelgevoeliger de lucht binnen wordt. Lucht daarom zodra het kan, ook vlak na een koude nacht, en zet planten niet te dicht op elkaar.
De meerprijs van een kas zit in bruikbaarheid, niet in luxe
Niet de prijsklasse, maar het materiaal bepaalt of je kas geschikt is voor echt wintergebruik. Polycarbonaat en glas zijn dat wel; een folietunnel is en blijft bedoeld voor tijdelijke bescherming, zoals je hierboven al zag bij de vergelijking.
Een hard bedrag voor de terugverdientijd is niet betrouwbaar te geven: dat hangt te veel af van wat je kweekt en hoeveel uitval je anders bij vorst zou hebben. De meerprijs verdient zich vooral terug via een langer teeltseizoen en minder verlies aan gewassen bij vorst. Twijfel je tussen glas en polycarbonaat? Op tuinkas glas of polycarbonaat eerlijk vergeleken lees je de materialen stuk voor stuk uitgewerkt.
Kun je niet-winterharde potplanten laten overwinteren in een onverwarmde kas?
Deels: een zuiver onverwarmde kas is hiervoor niet automatisch geschikt. Kuipplanten die niet winterhard zijn, overwinteren pas betrouwbaar in de matig koude kas die hierboven is beschreven, met een minimale nachttemperatuur van een paar graden boven nul. Een echte koude kas is namelijk alleen geschikt voor de vorstvrije maanden.
Zet je kuipplanten toch in een volledig onverwarmde kas, dan loop je bij strenge vorst alsnog risico, ook al lijkt de plant beschut te staan. Wil je zeker zijn, combineer dan een goed geïsoleerde kas met extra afdekking bij vorstpieken, zoals eerder beschreven bij de bescherming van jonge zaailingen. Twijfel je nog over het juiste materiaal om je kas winterklaar te maken? Bekijk glas of polycarbonaat voor je tuinkas.
